প্ৰতি ১০০০ লিটাৰত মাত্ৰ ১৮ টকা: আই আই টি-গুৱাহাটীৰ গৱেষকে উদ্ভাৱন কৰিলে কম খৰচৰ পানী শোধন প্ৰযুক্তি

ভাৰতীয় প্ৰযুক্তিবিদ্যা প্ৰতিষ্ঠান গুৱাহাটীৰ (আই আই টি-গুৱাহাটী) গৱেষকসকলে এনে এক পানী শোধন প্ৰযুক্তি উদ্ভাৱন কৰিছে যিয়ে দূষিত ভূগৰ্ভৰ পানীৰ পৰা একেলগে আৰ্চেনিক আৰু ফ্ল’ৰাইড আঁতৰাব পাৰে।

মঙলবাৰে প্ৰতিষ্ঠানটোৱে জাৰি কৰা এক বিবৃতিত দাবী কৰা অনুসৰি, এই গৱেষণা প্ৰাকৃতিকভাৱে হোৱা ভূগৰ্ভৰ পানী প্ৰদূষণত আক্ৰান্ত অঞ্চলসমূহত নিৰাপদ আৰু সুলভ খোৱাপানী নিশ্চিত কৰাৰ দিশত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অৱদান হ’ব পাৰে।

গৱেষকসকলে এটা ঘূৰ্ণনশীল-এন’ড ইলেক্ট্ৰ’ক’ৱাগুলেচন (RA-EC) ৰিয়েক্টৰ উদ্ভাৱন কৰিছে যিয়ে কেইমিনিটমানৰ ভিতৰতে ৯৮.২ শতাংশ পৰ্যন্ত আৰ্চেনেট আৰু ৯১.৮ শতাংশ পৰ্যন্ত ফ্ল’ৰাইড আঁতৰাব পাৰে।

প্ৰাৰম্ভিক প্ৰদৰ্শনত দূষিত পদাৰ্থৰ ঘনত্বৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰি প্ৰতি ১,০০০ লিটাৰ শোধিত পানীৰ বাবে আনুমানিক ১৮ টকাৰ পৰা ৫৮ টকালৈকে পৰিচালনা ব্যয় হৈছিল।

এই তথ্যই সূচায় যে প্ৰযুক্তিটোৱে বহুতো ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিব পাৰে, যেনে সামূহিক খোৱাপানী বিশুদ্ধকৰণ, বিকেন্দ্ৰীভূত গ্ৰাম্য পানী শোধন ব্যৱস্থা, আৰ্চেনিক আৰু ফ্ল’ৰাইড দূষিত ভূগৰ্ভৰ পানীৰ শোধন, ঔদ্যোগিক বৰ্জ্য পানীৰ প্ৰতিকাৰ আৰু শোষণ আৰু মেমব্ৰেন ফিল্ট্ৰেচনৰ দৰে অন্যান্য উন্নত শোধন প্ৰক্ৰিয়াৰ সৈতে সংহতি।

এই তথ্যসমূহ Chemical Engineering Journal ত প্ৰকাশিত হৈছে, যিখন এখন আগশাৰীৰ আন্তৰ্জাতিক জাৰ্নাল যিয়ে ৰাসায়নিক অভিযান্ত্ৰিকী, সামগ্ৰী, শক্তি, পৰিৱেশ প্ৰযুক্তি আৰু প্ৰক্ৰিয়া অভিযান্ত্ৰিকীৰ ওপৰত উচ্চ-প্ৰভাৱৰ গৱেষণা প্ৰকাশ কৰে।

এই গৱেষণা পত্ৰখন আই আই টি গুৱাহাটীৰ অধ্যাপক মিহিৰ কে. পুৰকাইত আৰু গৱেষক ছাত্ৰ মুকেশ ভাৰতীয়ে যৌথভাৱে লিখিছে।

এনে গৱেষণাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে ব্যাখ্যা কৰি আই আই টি গুৱাহাটীৰ কেমিকেল ইঞ্জিনিয়াৰিং বিভাগৰ অধ্যাপক পুৰকাইতে কয়, “ভূগৰ্ভৰ পানীয়ে ভাৰতৰ লাখ লোকৰ বাবে খোৱাপানীৰ প্ৰধান উৎস হিচাপে কাম কৰে। কিন্তু কেইবাটাও অঞ্চলত ইয়াত আৰ্চেনিক আৰু ফ্ল’ৰাইড দুয়োটা থাকে, যি দুটা দূষকে দীৰ্ঘম্যাদী স্বাস্থ্যজনিত গুৰুতৰ বিপদ কঢ়িয়ায়। প্ৰচলিত বিশুদ্ধকৰণ প্ৰক্ৰিয়াৰ সময়ত দুয়োটাই বেলেগ ধৰণে আচৰণ কৰে আৰু আঁতৰোৱাৰ স্থানৰ বাবে প্ৰতিযোগিতা কৰে বাবে একেলগে ইহঁতৰ চিকিৎসা কৰাটো বিশেষভাৱে প্ৰত্যাহ্বানজনক হৈ আহিছে।”

এই প্ৰত্যাহ্বানৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ আই আই টি-গুৱাহাটীৰ গৱেষকসকলে একেলগে আৰ্চেনিক আৰু ফ্ল’ৰাইড দুয়োটা আঁতৰাব পৰা অধিক দ্ৰুত আৰু দক্ষ ৰিয়েক্টৰ কনফিগাৰেচন উদ্ভাৱন কৰিছে।

এটা স্থিৰ এলুমিনিয়াম ইলেক্ট্ৰ’ড ব্যৱহাৰ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে, আই আই টি-গুৱাহাটীৰ দলটোৱে ইলেক্ট্ৰ’ক’ৱাগুলেচন প্ৰক্ৰিয়াটো পুনৰ ডিজাইন কৰি এটা ঘূৰ্ণনশীল এলুমিনিয়াম এন’ড উদ্ভাৱন কৰে যিয়ে ৰিয়েক্টৰৰ ভিতৰত অবিৰতভাৱে মিশ্ৰণ উন্নত কৰে, ভৰ স্থানান্তৰ বৃদ্ধি কৰে, ইলেক্ট্ৰ’ডৰ পৃষ্ঠভাগ নৱীকৰণ কৰে আৰু প্ৰদূষক ধৰি ৰখা এলুমিনিয়াম হাইড্ৰ’ক্সাইড ফ্ল’ক গঠনক প্ৰসাৰিত কৰে।

যেতিয়া ৰিয়েক্টৰৰ মাজেৰে বিদ্যুৎ পাৰ হয়, তেতিয়া এলুমিনিয়াম আয়ন আৰু হাইড্ৰ’ক্সাইড আয়ন লগ লাগি অণুবীক্ষণিক ফ্ল’ক গঠন কৰে যিয়ে আৰ্চেনিক আৰু ফ্ল’ৰাইডৰ সৈতে বান্ধ খায়, যাৰ ফলত দুয়োটা দূষক শোষণ, জমাট বন্ধা আৰু থিতাপৰাৰ জৰিয়তে আঁতৰাব পৰা যায়। ঘূৰ্ণনশীল ইলেক্ট্ৰ’ডে এই প্ৰক্ৰিয়াৰ দক্ষতা যথেষ্ট উন্নত কৰে আৰু ইলেক্ট্ৰ’ড পেছিভেচন হ্ৰাস কৰে, যিটো প্ৰচলিত ইলেক্ট্ৰ’ক’ৱাগুলেচন ব্যৱস্থাৰ এক সাধাৰণ সীমাবদ্ধতা।

ইয়াৰ উপৰি গৱেষক ছাত্ৰ ভাৰতীয়ে কয়, “আমি পৰিচালনাৰ অৱস্থা, যেনে ঘূৰ্ণনৰ গতি, কাৰেণ্ট ঘনত্ব, ইলেক্ট্ৰ’ডৰ ব্যৱধান আৰু শোধনৰ সময়ে কেনেদৰে কাৰ্যক্ষমতাক প্ৰভাৱিত কৰে, সেই বিষয়ে পদ্ধতিগতভাৱে মূল্যায়ন কৰিছো। আমাৰ প্ৰযুক্তিটো বাস্তৱসন্মত ভূগৰ্ভৰ পানীৰ ৰসায়নৰ অধীনতো পৰীক্ষা কৰা হৈছিল, য’ত প্ৰাকৃতিকভাৱে পোৱা আয়ন যেনে কেলচিয়াম, মেগনেছিয়াম, বাইকাৰ্বনেট, ছালফেট আৰু ফছফেটৰ লগতে অসমৰ পৰা সংগ্ৰহ কৰা প্ৰকৃত ভূগৰ্ভৰ পানীৰ নমুনাও আছিল।”

গৱেষণাৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ব্যৱহাৰিকভাৱে ৰূপায়ণৰ বাবে উপযোগী ৰিয়েক্টৰৰ এটা পাইলট-স্কেল নিৰন্তৰ-প্ৰবাহ সংস্কৰণ বিকশিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হ’ব।